Η κινητικότητα των εργαζομένων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί θεμελιώδη αρχή της ενιαίας αγοράς. Ωστόσο, στην πράξη, η φορολογία εξακολουθεί να δημιουργεί σημαντικά εμπόδια, ιδίως σε περιπτώσεις όπου ένας φορολογούμενος αποκτά εισόδημα σε περισσότερα από ένα κράτη μέλη.
Η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 12ης Μαρτίου 2026 στην υπόθεση C-150/25 (Marhaux) έρχεται να αντιμετωπίσει ένα λιγότερο ορατό αλλά ιδιαίτερα κρίσιμο πρόβλημα: την απώλεια φορολογικών πλεονεκτημάτων που συνδέονται με την προσωπική και οικογενειακή κατάσταση του φορολογουμένου.
Συχνά, η συζήτηση για τη διεθνή φορολογία επικεντρώνεται στη διπλή φορολόγηση, δηλαδή στην περίπτωση όπου το ίδιο εισόδημα φορολογείται σε δύο κράτη. Ωστόσο, το ενωσιακό δίκαιο δεν απαγορεύει καθαυτό τη διπλή φορολόγηση, όπως έχει επιβεβαιωθεί και στη νομολογία (π.χ. υπόθεση C-128/08, Damseaux).
Το πραγματικό ζήτημα, το οποίο αναδεικνύει η υπόθεση C-150/25, είναι διαφορετικό: αφορά τη «σιωπηρή» απώλεια φορολογικών εκπτώσεων, όπως είναι οι εκπτώσεις για τέκνα ή για καταβολή διατροφής.
Πρόκειται για περιπτώσεις όπου ο φορολογούμενος δεν φορολογείται απαραίτητα δύο φορές για το ίδιο εισόδημα, αλλά τελικά φορολογείται περισσότερο από έναν αντίστοιχο φορολογούμενο που δραστηριοποιείται αποκλειστικά σε ένα κράτος.
Η υπόθεση αφορά φορολογούμενο κάτοικο Βελγίου, ο οποίος αποκτούσε εισόδημα όχι μόνο στο Βέλγιο αλλά και στη Γαλλία και στο Λουξεμβούργο. Παράλληλα, κατέβαλλε διατροφή προς μέλη της οικογένειάς του.
Βάσει της σύμβασης αποφυγής διπλής φορολογίας μεταξύ Βελγίου και Γαλλίας, τα εισοδήματα που αποκτούσε στη Γαλλία φορολογούνταν εκεί και απαλλάσσονταν στο Βέλγιο, με τη μέθοδο της απαλλαγής με προοδευτικότητα.
Ωστόσο, το Βέλγιο αναγνώρισε την έκπτωση για τις διατροφές μόνο κατά το μέρος που αντιστοιχούσε στα εγχώρια εισοδήματα. Ταυτόχρονα, η Γαλλία αρνήθηκε να αναγνωρίσει την έκπτωση, επικαλούμενη περιορισμούς της εθνικής της νομοθεσίας.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι ένα μέρος της οικογενειακής δαπάνης δεν αναγνωρίστηκε σε κανένα κράτος.
Το Δικαστήριο βασίστηκε στο άρθρο 45 της ΣΛΕΕ, το οποίο κατοχυρώνει την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και απαγορεύει κάθε δυσμενή διάκριση λόγω άσκησης του δικαιώματος αυτού.
Σύμφωνα με πάγια νομολογία, και ιδίως την απόφαση Schumacker (C-279/93), το κράτος κατοικίας είναι καταρχήν το πλέον αρμόδιο να λαμβάνει υπόψη την προσωπική και οικογενειακή κατάσταση του φορολογουμένου, καθώς διαθέτει συνολική εικόνα της φοροδοτικής του ικανότητας.
Το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι τα κράτη μέλη μπορούν, μέσω συμβάσεων αποφυγής διπλής φορολογίας, να κατανείμουν μεταξύ τους αυτή την υποχρέωση (de Groot, C-385/00). Ωστόσο, η κατανομή αυτή είναι αποδεκτή μόνο υπό έναν κρίσιμο όρο: ότι η προσωπική και οικογενειακή κατάσταση του φορολογουμένου λαμβάνεται τελικά πλήρως υπόψη, σε ένα ή και στα δύο κράτη.
Η απόφαση C-150/25 προσθέτει ένα σημαντικό στοιχείο: δεν αρκεί η θεωρητική πρόβλεψη της σύμβασης. Απαιτείται η πραγματική εφαρμογή της.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι όταν, λόγω του τρόπου εφαρμογής της σύμβασης:
τότε ο φορολογούμενος βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση σε σχέση με έναν καθαρά εγχώριο φορολογούμενο.
Στην περίπτωση αυτή, το κράτος κατοικίας δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωσή του να λάβει πλήρως υπόψη την προσωπική και οικογενειακή κατάσταση του φορολογουμένου.
Η σημασία της απόφασης είναι ιδιαίτερα μεγάλη για:
Η απόφαση επιβάλλει μια ουσιαστική επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο εφαρμόζονται οι συμβάσεις αποφυγής διπλής φορολογίας στην πράξη και όχι μόνο σε θεωρητικό επίπεδο.
Η υπόθεση C-150/25 επιβεβαιώνει ότι η φορολογική ουδετερότητα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι μόνο ζήτημα αποφυγής διπλής φορολόγησης, αλλά και ζήτημα αποφυγής απώλειας φορολογικών δικαιωμάτων.
Ο διασυνοριακά εργαζόμενος δεν πρέπει να τιμωρείται επειδή ασκεί το δικαίωμά του στην ελεύθερη κυκλοφορία.
Η φορολογική δικαιοσύνη, όπως την αντιλαμβάνεται το ενωσιακό δίκαιο, απαιτεί όχι μόνο ισότητα στους κανόνες, αλλά και ισότητα στο αποτέλεσμα.
Χριστίνα Ι. Καπέλα
Για την CK Accounting & Tax Services Firm